poniedziałek, 13 stycznia 2014

Fraa w czytelni (63) - "Świat robotów"

Autor: Isaac Asimov
Tytuł: Świat robotów (tom 1 i 2)
Tytuł oryginału: The Complete Robot
Tłumaczenie: Edward Szmigiel
Miejsce i rok wydania: Warszawa 1993
Wydawca: Varia APD

Swego czasu Fenrir przy okazji recenzowania zbioru opowiadań Ja, Robot stwierdził, że Asimovowi „znacznie lepiej wychodziły opowiadania, niż dłuższe formy” [źródło]. Cóż generalnie nie zgodziłam się z kilkoma elementami tamtej recenzji, ale dziś mogę powiedzieć z całym przekonaniem przede wszystkim jedno: zupełnie nie zgadzam się zwłaszcza z tą tezą i w mojej opinii jest dokładnie na odwrót: o ile w dłuższych formach Asimov mógł swoje koncepcje rozwijać, pogłębiać i rzetelnie omawiać, o tyle w – zazwyczaj króciutkich – opowiadankach, nie mając do tego przestrzeni, nazbyt często popadał w skrótowość, przez którą przedstawiony pomysł wychodził dość naiwnie i nieprzekonująco.
Były, ma się rozumieć wyjątki od tej reguły, ale przy tej liczbie opowiadań trudno oczekiwać, że wszystkie będzie się dawało wrzucić do jednego worka.

Świat robotów to kompletny zbiór wszystkich krótszych tekstów, jakie Isaac Asimov napisał o robotach. Zawiera w sobie opowiadania zawarte w Ja, Robot, ale też wiele innych, również takich nigdy dotąd niepublikowanych. Jak dotąd brzmi dobrze?
Cóż, to dodam jeszcze, że książka (pisząc „książka” mam na myśli, ma się rozumieć, dwie książki – przypominam, że chodzi o wydanie dwutomowe) zawiera całkiem sporo dopisków odautorskich – najpierw nieco obszerniejszy wstęp, później zaś po parę zdań poprzedzających coś w rodzaju rozdziałów, na które podzielony jest cały zbiór. I powiem Państwu jedno: Isaac Asimov pisał fajną fantastykę naukową, ale nie powinien był się odzywać pozanarratorsko. Po przeczytaniu Świata robotów sama nie wiem, co we mnie mocniej siedzi: uwielbienie dla twórczości Asimova czy niechęć do niego jako do człowieka.
Na samym wstępie czytelnik dostaje kilka stron autorskiego pompowania ego. Do znudzenia mamy powtarzane, że to ON, Asimov, wymyślił robotykę (zarówno naukę jak i samo słowo), że pchnął cywilizację w nowoczesność, że zmienił losy świata – tak właśnie! Znaczy żeby nie było nieporozumień: ja nie odmawiam świętej pamięci autorowi wielkich osiągnięć. Nie odmawiam mu tytułu ojca robotyki. Nie w tym rzecz. Ale naprawdę, to już w którymś momencie zaczęło niebezpiecznie przypominać ten obrazek:
(źródło)
Późniejsze notki odautorskie są nieco bardziej powściągliwe, choć zupełnie mi się nie podobało, że miałam w nich narzuconą interpretację następujących po nich opowiadań – wolałabym tego typu refleksje dostawać po właściwej lekturze (to by mi umożliwiło porównanie moich własnych rozkmin z tym, „co autor miał na myśli”). A już zupełnie mnie rozwaliło podkreślenie w przypadku jednej z głównych bohaterek robociego cyklu, pani robopsycholog Susan Calvin, że była taka totalnie wyjątkowa w porównaniu do żeńskich bohaterek w ówczesnej literaturze, bo samodzielna i inteligentna, choć – uwaga, nie moglibyśmy żyć bez tej informacji – niespełniona seksualnie. WTF? Chłopie, really? Stul dziób i po prostu zacznij opowiadać historie o robotach.

No, ale jak już człowiek zmordował te mądrości Asimova, to w Świecie robotów ma cały szereg świetnych opowiadań – uszeregowanych co prawda tu i ówdzie tematycznie, to znaczy jest część poświęcona robotom metalowym, cześć niepodobnym do ludzi, część człekokształtnym itp., ale koniec końców układ jest podobny jak w Ja, Robot, czyli chronologiczny. Czytelnik poznaje kolejno nieśmiałe początki robotyki, jej rozwój, aż wreszcie coś w rodzaju schyłku, kiedy US Robots musi przerzucić się z niebywale inteligentnych, niemal identycznych z człowiekiem robotów na produkcję roboptaszków i robodżdżownic. Akcja ostatnich opowiadań rozgrywa się dwieście lat po śmierci Susan – co, przyznam, mnie osobiście nieco martwiło, ponieważ pani robopsycholog, obok panów Donovana i Powella, była najbardziej charakterystyczną i zapadającą w pamięci postacią robotycznych opowiadań. I faktycznie budzi się w człowieku pewna nostalgia pod koniec drugiego tomu – że oto dopiero byliśmy świadkami sceny, w której nastoletnia dziewczyna w muzeum techniki obserwuje prymitywną maszynę liczącą, a potem nagle jest już tylko hologramem w siedzibie US Robots. Niesamowicie mocno odczuwalny jest upływ czasu i przemiany, jakie w tym czasie zachodzą w społeczeństwie.

Ale, jak wspomniałam, moim zdaniem jednak Asimov lepiej sprawdza się  w dłuższych formach. Opowiadania nazbyt często sprowadzają się do dwóch gadających głów, które sobie cośtam kminią, dedukują i dość szybko przedstawiają wniosek – dla mnie zbyt szybko. Szczytem chyba jest opowiadanie Lustrzane odbicie, w którym po raz kolejny dochodzi do spotkania Elijaha i R. Daneela – i z jakiegoś dziwnego powodu policjant jawi się tu jako błyskotliwy superdetektyw, podczas gdy R. Daneel jest tylko marionetką, która w odpowiednich momentach ma zadawać kolejne pytania. To tak naprawdę zupełnie nie odpowiada portretom tych bohaterów, jakie czytelnik ma z powieści – gdzie owszem, Elijah głupi nie jest, ale obaj są właściwie równoważnymi partnerami i jeden bez drugiego by śledztwa nie ukończył.
Najlepszy przyjaciel chłopca aż nazbyt przypomina opowiadanie Robbie – zresztą, mnie w ogóle średnio jara wtłaczanie robotów w jakieś szczególnie bliskie relacje, a w obu wymienionych tekstach czytelnik dostaje motyw „dziecko kocha swojego robota, a gupi rodzice tego nie rozumieją”. Rzewliwe blargh.
Większość opowiadań jednak jest naprawdę fajna, nawet jeśli pozostawia pewien niedosyt – szczególnie przypadło mi do gustu Zbierzmy się, Niewolnik szpalt, Kobieca intuicja czy …że o nim pamiętasz. Dwustuletni człowiek, choć sam Asimov uznał je za swoje najlepsze opowiadanie o robotach, w mojej opinii po raz kolejny znów za bardzo idzie w kierunku uczłowieczania maszyn.

Nie ukrywam, że choć powtórzenie sobie historii robotyki było ciekawym doświadczeniem, z pewną niecierpliwością wyglądałam już, kiedy będę mogła zacząć Roboty z planety świtu – brakowało mi już czegoś z nieco bardziej złożoną fabułą i z R. Daneelem – takim, jakim być powinien, a nie zredukowanym do dania pretekstu, by zaprezentować jakąś maleńką teoryjkę. Ale jako niezobowiązujący zbiór opowiastek o ludziach (och, nie ukrywajmy, wszak o ludzi tam chodzi, a nie o roboty) Świat robotów mogę z czystym sumieniem polecić – ot, choćby dla Donovana, Powella i Calvin. Tylko odradzam czytanie wstawek odautorskich. No i trzeba się uodpornić na to, że średnio co dwa-trzy opowiadania będziemy mieć powtórzone wszystkie Trzy Prawa, co robi się irytujące mniej-więcej w połowie pierwszego tomu.
Long story short: fajne, przyjemne, szybko się czyta i niektóre opowiadania rzeczywiście robią wrażenie, ale całościowo ekstazy nie ma.
  

Ach: a wpis powstał w ramach wyzwania czytelniczego "Eksplorując nieznane".



– Jest to bardzo poprawna książka i niewiele rzeczy mogę tu wskazać – powiedział robot. – W linii 22 na stronie 27 słowo „pozytywny” jest napisane „p-o-y-z-t-y-w-n-y". Przecinek w linii 6 na stronie 32 jest zbędny, za to powinno się go użyć w linii 13 na stronie 54. Znak plus w równaniu XTV-2 na stronie 227 powinien być minusem, jeśli ma ono być zgodne z poprzednimi równaniami…
– Chwileczkę! Chwileczkę! – zawołał profesor. – Co on robi?

– Robi? – powtórzył Lanning ironicznie. – Ba, człowieku, on już skończył! Zrobił korektę tej książki.

30-Day Book Challenge: dzień 3


(z internetów)

Ulubiona seria

Zacznę od małego disklejmera: nie jestem szczególnym specem od serii. Mam z nimi dokładnie ten sam problem co z serialami: brak cierpliwości i jakieś kulawe ADHD. Zbyt długie siedzenie w jednym settingu, z tymi samymi bohaterami i z tym samym stylem autora mnie nuży, nawet jeśli początkowo coś mnie zachwycało. W przypadku seriali wytrzymuję zazwyczaj sezon, ale drugiego zwykle już nie chce mi się zaczynać (są, ma się rozumieć, chlubne wyjątki). W przypadku serii książkowych wytrzymuję zwykle jeden-dwa tomy. Nawet mogę dociągnąć do trzech. Czwarty naprawdę rzadko kiedy. Zresztą przez tę właśnie fatalną moją naturę, choć czwarty tom Kłamcy nabyłam jak tylko pojawił się w księgarniach, wciąż go nie przeczytałam. I przez tę właśnie naturę moja znajomość z Pratchettem jest mocno dziurawa. Jedyna seria, jaką przeczytałam w całości, to ta o Ciutludziach – moja ulubiona. I krótka. To pewnie dwa powody, dla których znam ją od początku do końca. Wszystkie inne serie – o magach, straży czy wiedźmach – czytałam wyrywkowo i jestem najzupełniej przekonana, że totalnie niechronologicznie.
Mojego seryjne nieogarnięcie sprawia też, że nawet nie łapię się póki co za żadnych Martinów, Goodkindów czy za te wszystkie książeczki o Gotreku, choć czytałam jedną i mi się podobała. Zalegam również z „Herezją Horusa”, choć czaję się i krążę wokół tych książek – ale po prostu wiem, jak to się skończy. Może w przyszłym roku machnę sobie jakieś czytelnicze wyzwanie na serie…?
Jasne, są jakieś tam wyjątki: nawet nie zauważyłam, kiedy łyknęłam cztery tomy Odysei kosmicznej. Ale bądźmy szczerzy: określenie „tomy” jest w tym przypadku mocno przesadzone. To są raczej tomiki. W dodatku niektóre fragmenty zostały praktycznie przepisane z pierwszej części do kolejnych, tym bardziej więc szybko się czyta. A, muszę przyznać, Odyseja kosmiczna przeorała mi mózg i wielbię mocno.
Również jakoś nie mam problemu z Asimovem i jego robotami – jestem na piątej i przedostatniej pozycji cyklu. Przy czym muszę przyznać, że – choć właściwie wszystkie teksty były ciekawe – to jednak ich poziom jest różny i na przykład dużo lepiej, moim zdaniem, wypadają powieści niż opowiadania. Ale mniejsza. Kiedy myślę o ulubionej serii, to nie Asimov pojawia mi się przed oczami (nawet mimo R. Daneela!).
Pojawia się Jok.

Bo ja, proszę Państwa, kiedy mam wymienić moją ulubioną serię, bez zastanowienia rzucam w Państwa Muminkami.
Nie pamiętam już, kiedy przeczytałam tę serię po raz pierwszy – wiem tylko tyle, że mnie urzekła. I, jakkolwiek zazwyczaj staram się unikać czytania lektur z dzieciństwa w dorosłym życiu, to w przypadku Muminków się złamałam i bardzo mnie to cieszy, bo te książki po prostu doskonale się bronią.
Nie wiem, na czym dokładnie polega moc świata i postaci wykreowanych przez Tove Jansson. Na pewno niemałą rolę odgrywa tu magia i niesamowitość: za każdym drzewem czai się tajemnica (Buka, Hatifnatowie – dziwne istoty, których oddziaływanie na czytelnika bierze się chyba głównie z tego, że są nieme i tak naprawdę nikt nie potrafi powiedzieć, o co im właściwie chodzi), a zwykła (no, też nie do końca…) rodzina bez mrugnięcia okiem przeżywa nieomal zderzenie z kometą, powódź, czy spotkanie z Czarnoksiężnikiem. Zresztą, jak wspomniałam: ta rodzina nie jest tak do końca zwykła. Z pewnych punktów widzenia można by się w niej doszukiwać patologii (c’mon, przecież całe Małe trolle i duża powódź są o tym, że Tatuś Muminka poszedł w pizdu, a teraz Mama i Muminek wędrują po świecie i go szukają, a o Małej Mi było powiedziane czarno na białym, że jest istotą złą – nie złośliwą. ZŁĄ) – ale po co, skoro można w niej widzieć pokłady niezwykle budującego optymizmu i niefrasobliwości. Wszak kiedy woda zalała całą Dolinę Muminków, największym Muminkowym zmartwieniem było: jak teraz zrobić kawę? A Mama Muminka spłakała się ze śmiechu, widząc swój salon do góry nogami. Albo cała ta heca z latarnią: Tatusiowi się nudziło, więc ciach-ciach, przeprowadzka! Wio! Czyż to nie piękne? Zero sentymentów, zero bezproduktywnego umartwiania się – trudno tego nie pokochać.
No i cała rzesza postaci! Jok, Włóczykij, Czarnoksiężnik – tę trójkę wielbię przede wszystkim. Nawet jeśli kilka miesięcy temu uświadomiłam sobie (przy kolejnym czytaniu), że Jok, jeden z tróloffów mojego dzieciństwa, to nieciekawie pachnący żul (tak! W Pamiętnikach Tatusia Muminka jest wzmianka o niemyciu!)
No i warto pamiętać o tym, że seria z czasem dojrzewa. Zaczyna się stosunkowo niewinnie, przygody z kotkiem Ryjka czy czarodziejskim kapeluszem mają się nijak do dziwnego nastroju towarzyszącego lekturze ósmej książki z serii, Tatuś Muminka i morze.
Tak. Zdecydowanie w kategorii „seria” Tove Jansson wygrywa. Przeciętny fantasta może się schować w obliczu tego dziwnego, magicznego miejsca, gdzie nic nie jest takie, jakim się wydaje, a priorytety bohaterów mogłyby doprowadzić do obłędu najnormalniejszego człowieka.

niedziela, 12 stycznia 2014

30-Day Book Challenge: dzień 2

(z internetów)
Książka, którą czytałam więcej niż trzy razy

 Na pierwszy rzut oka pytanie wydało mi się tym razem banalnie proste. Jest jedna seria, do której wracam wciąż i nieustająco i bez której rok jest rokiem zmarnowanym: ma się rozumieć, chodzi o Muminki. Ale… no właśnie: pytanie jest o książkę, a nie o serię. O seriach będzie w dalszych dniach. Mogłabym, oczywiście, wybrać dowolny tom opowieści o Muminkach i rzucić dziś nim w ramach wyzwania, ale ja tego tak nie widzę: dla mnie wszystkie te książeczki są spójną całością i wolałabym pozostać przy takim ich rozpatrywaniu.
I tu zaczęłam się bardzo intensywnie zastanawiać. Prawdę mówiąc, rzadko kiedy wracam do przeczytanej książki. Ma to dwie przyczyny:
Po pierwsze, nawet jeśli jakaś książka mi się podobała, wolę zachować w pamięci to wspomnienie i nie ryzykować, że przy drugim czytaniu zauważę mankamenty i czar pryśnie. Przecież właśnie takim powtórnym czytaniem może nie do końca zgwałciłam, ale w każdym razie nieco nadszarpnęłam swego czasu moje niemal nabożne uwielbienie dla Końca dzieciństwa Clarke’a, które po pierwszym razie stało się dla mnie Pismem-Prawie-Świętym.
Oczywiście, różnie to bywa. Byłabym w stanie wymienić kilka tytułów, które czytałam dwukrotnie: Hobbit, właśnie wspomniany Koniec dzieciństwa, Wolni Ciutludzie, Zimistrz, Pies Baskerville’ów czy Trzej Muszkieterowie.
A po drugie, co tu dużo kryć: czas. Och, dużo łatwiej byłoby z filmami, ma się rozumieć! Bo to nie tak, że w ogóle nie lubię wracać do pewnych opowieści. Ale ponowne obejrzenie Armii Boga, Siedmiu Wspaniałych czy Za garść dolarów jest bez porównania szybsze i łatwiejsze niż odświeżanie powieści. Wszak czas, który spędziłabym nad raz już przeczytaną lekturą mogę poświęcić na przeczytanie czegoś nowego – a że doba nie jest z gumy, zazwyczaj wybieram jednak coś nowego.

Jednak nieco trwało, zanim sformułowałam sobie takie poglądy. W podstawówce czy liceum miałam w nosie sprawy wspominania książek czy – phi! – czasu. Toteż po głębszym zastanowieniu przypomniałam sobie, że swego czasu zaczytywałam się w Chmielewskiej. I mówiąc „zaczytywałam się” mam na myśli dwie sprawy: po pierwsze, szarżowałam dziarsko przez wszystkie serie, czyszcząc z nich biblioteczne półki. Po drugie, czytając w kółko dwie ulubione pozycje tej autorki: Wszystko czerwone i Wszyscy jesteśmy podejrzani. O pierwszej z tych powieści jeszcze w tym wyzwaniu wspomnę. Dlatego dziś wybieram Wszyscy jesteśmy podejrzani.

Wypadałoby uzasadnić. Wypadałoby tym bardziej, że przecież mowa o kryminale – owszem, babskim i z przymrużeniem oka, ale jednak kryminale. A powtórne czytanie kryminałów wydaje się podwójnie pozbawione sensu.
Przy Wszyscy jesteśmy podejrzani zawsze mogłam się odprężyć. Powieść ma wyrazistych, może i zarysowanych grubą kreską, ale jednak wzbudzających ogromne pokłady sympatii bohaterów. Jest ten dziwny element niesamowitości w postaci głównej bohaterki, Joanny, rozmawiającej z Diabłem. Jest dość abstrakcyjna sytuacja, w której bohaterowie zostają zamknięci w miejscu pracy (a także zbrodni) i ewentualnie mogą paradować ulicami pod obstawą milicji, żeby kupić pasztet i paczkę Żeglarzy. Jest Witek, który je chyłkiem, bo to dla niego czynność intymna (dopiero po pójściu do pracy uświadomiłam sobie, jak bardzo go rozumiem – nigdy nie jadam w pomieszczeniu socjalnym). Jest Witold, który soli pomidora w koszu na śmieci. Jest hodowanie dziwnego czegoś w dzbanku na balkonie, romans biurowy i cały szereg elementów, do których chce się wracać po nudnym, szarym dniu, niezależnie od tego, że przecież już wiem, kto zabija. Ta książka to doskonały odmóżdżacz i bezkonkurencyjnie poprawia humor, a jej niewielkie gabaryty i lekki język sprawiają, że czyta się błyskawicznie i nie ma mowy o tym, że szkoda mi na to czasu.

I tak właściwie, to idę to przeczytać jeszcze raz.


Janusz się nagle znów odwrócił.
– Złamałem się – oświadczył ze skruchą. – To było mniej niż miesiąc temu. Jak wyjeżdżał ten mój kumpel, Jugosłowianin, to razem kupowaliśmy ten pasztet…
– Gdzie on mieszkał? – przerwał mu Wiesio.
–… W tubach – dodał rozpędzony Janusz.
– W tubach mieszkał?!
– Nie, w tubach kupował…
Zniecierpliwili mnie tym wreszcie.
– Na litość boską, przestańcie prowadzić tę idiotyczną rozmowę z opóźnionym zapłonem, bo nie mogę sobie przypomnieć, o co mi chodziło!
– A, właśnie – ożywił się Janusz. – To nie tobie chodziło, tylko mnie. Teraz sobie właśnie uprzytomniłem, gdzie ja widziałem Witka z Tadeuszem. Właśnie na placu Wilsona przy tym pasztecie w tubach!
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...